Moeilijkheidsgraad: sterster

Oven temperatuur meten met “large” cone’s

Veel ovens zijn uitgerust met een digitale controller met daaraan een thermokoppel die door de ovenwand heen gaat. Maar is dit de ultieme manier van meten van de temperatuur in de oven? Ja en nee…. Het thermokoppel geeft de temperatuur aan die op dat ogenblik de omgeving van het thermokoppel ook heeft. Maar verderop in de oven kan het wel anders zijn. En ook geeft het niet aan of het glazuur wel de temperatuur kan volgen.

Bijvoorbeeld, als men stookt met, laten we eens een raar getal noemen, 400 graden per uur. Dat zou dus betekenen dat de temperatuur in de oven na 3 uur op de 1200 graden is. En dat meet de thermokoppel ook. Klaar? Nee. Een grote kans is dat als je je oven laat afkoelen, dat het glazuur geeneens gelukt is. Waaraan ligt dat dan?

 

Glazuur moet “rijpen”. De heer Seger (van de Seger formule) was daar ook al druk mee bezig en kwam er achter dat als men de temperatuur 150 graden per uur verhoogde, het glazuur mooi rijpte. De chemische reacties van de grondstoffen die in het glazuur zit, konden dan rustig hun werk doen en het glazuur werd zoals men verwacht had.

 Te snel gestookt

 

Te snel gestookt

Het gaat om de hoeveelheid warmte die je er in stopt, niet of het de temperatuur heeft gehaald. Kijk je hier goed naar, dan behaal je vaak ook een goed resultaat.

Large cones

 

Large cones

Goed, als het thermokoppel dan alleen de juiste temperatuur meet, hoe kom je er dan achter of je glazuur voldoende rijpt? Door gebruik te maken van Large cone’s. Deze hebben dezelfde eigenschappen als je glazuur, omdat ze vaak uit dezelfde grondstoffen bestaan. Je zet ze onder een lichte hoek op een steun en kan aan de kromming afmeten van de cone of de hoeveelheid energie (warmte) goed is geweest.

 

Heb je problemen met het glazuur, dan is dit een mooi ijkingsmiddel. Is het goed, dan kun je alvast één punt afkruisen, je oven is oké.

Oké, hoe doe je dat dan?

Je hebt twee verschillende cones. De minicones zijn niet bruikbaar. Deze worden in een kiln gebruikt onder andere omstandigheden. Je kunt alleen de Large cones gebruiken, die zoals het woord al zegt, groot zijn.

 

Je gebruikt er altijd drie. De eerste wordt een “guide cone” genoemd, de tweede is een “witness cone” en de derde is een “guard cone”.

 

Hiernaast zie je een voorbeeld van hoe de cones worden opgesteld en hoe het er uiteindelijk uit zal gaan zien, als het goed gegaan is.

Gebogen cones

 

Hoe cones uiteindelijk zouden moeten werken.

Guide cone

Dit is de eerste cone en deze is altijd lager in temperatuur dan dat je eigenlijk wil behalen. Bijvoorbeeld, als je de temperatuur van 1222 graden wil controleren, dan neem je voor de eerste cone een cone 5. Deze is voor 1196 graden. Dat betekend dat deze uiteindelijk helemaal moet ombuigen. En niet gewoon plat, maar met een mooie kromming zoals op de afbeeldingen.  Let wel op bij het kopen van de cones, de temperatuur kan soms anders zijn dan dat ik nu opnoem.

 Witness cone

cone meten

 

De manier waarop je de gebogen cone meet

Deze cone buigt ook, maar geeft de temperatuur die gehaald is aan. Het aantal graden dat de cone buigt, geeft de temperatuur aan. Is deze 90 graden gebogen (of zoals ook wel eens wordt gezegd, six o’clock) dan is de goede temperatuur gehaald. Om dat te meten zijn er handige grafiekjes voor gemaakt  die je achter de cone houd(zie links, afbeelding). In het voorbeeld hiervoor, zou dit cone 6 zijn, en deze cone zou dan 90 graden gebogen moeten zijn. Let wel op, er zijn twee verschillende grafieken. Eén voor de opzichzelfstaande cone en één voor de cone die je in een blok moet zetten.

Guard cone

Dit is de beveiliging. Als deze ombuigt, dan is de temperatuur meestal te hoog geweest. Deze cone buigt namelijk pas op 1240 graden (cone 7). Maar, hier zit een adertje onder het gras. Pendel je, dan gaat deze ook iets buigen. Het gaat om de hoeveelheid energie die je er in stopt, weet je nog? Ga je dus pendelen dan is dat te vergelijken met een kleine temperatuursverhoging.

Al deze cone zijn dus gemaakt om te buigen.  De rede waarom je drie cones gebruikt is als er één faalt, kun je nog altijd de temperatuur uit de overige twee berekenen. Als er twee of meer van zijn gebroken, dan is de snelheid waarmee gestookt is, te groot.

 

Overigens, als je glazuur stookt en je wilt het snel doen, stook dan de laatste paar honderd graden wel op ongeveer 150 graden per uur. Dat gaat ook vrijwel altijd goed.

 guard cone

 

De guard cone staat hier mooi rechtop.

Oké, maar hoe zet ik ze neer?

Sommige cones kun je zelfstandig neerzetten. Dat is gemakkelijk, ze hebben geen steun nodig en ze staan gelijk onder de goede hoek. Andere cones kun je beter in een standaard neerzetten. Deze kun je kopen of zelf maken. Je kunt ze uit vuurvaste ovensteen krassen of van klei maken. Maak je ze van klei, houd dan wel rekening met het feit dat de meeste klei maar een aantal stoken kan hebben en uiteindelijk barst. Zoek klei met veel kaolin en weinig ijzeroxide, dat werkt het beste. De cones die speciaal zijn voor in een houder, staan in de houder ook meestal onder een hoek van 10 graden.

Op welke plek moet ik ze neer zetten?

Cones in oven

 

Cones in oven

Heb je een kijkoog in je oven, dan is het handig om ze voor dat oog te zetten. Niet direct voor het oog, want dan zouden de cones door de luchtverplaatsing beïnvloedt kunnen worden. Zet ze op een plek waar je ook je keramiek zou neer zetten.

 

Heb je geen kijkoog in je oven, zet ze dan in het midden van je oven, zowel verticaal als horizontaal. Houd wel genoeg ruimte (een centimeter of vier) rondom de cones en houd rekening dat ze om moeten kunnen vallen.

Wil je op zoek naar de cold en hotspots in je oven? Zet ze dan bovenaan en onderaan in de oven, ook weer waar je anders je keramiek neer zou zetten. Je ziet dan hoe je oven stookt. Met die kennis kun je ook je oven vullen. Stook nooit alleen met de cones, stook ze samen met je keramiek. Dat is het meest betrouwbaar.

 Is het geschikt voor elke oven?

Nee, helaas niet. Deze bovenstaande methode geld alleen voor elektrische, oxiderende ovens. Voor gas en houdovens die reducerend stoken, zijn andere cones beschikbaar. Vanwege het reduceren geven de gebruikelijke cones een te lage temperatuur aan, dat wil zeggen dat ze pas bij hogere temperaturen gaan buigen dan waar ze oorspronkelijk voor bedoeld zijn.

 

Tot zover de “oude” techniek die nog tot op vandaag goed betrouwbaar is. Maak er gebruik van!